100 %
100%
1921
Początek piernikarni Bielewicz w Żywcu
Piernik toruński stał się synonimem polskiego piernika, tymczasem jak podają historyczne źródła ośrodków piernikarskich w Polsce było więcej, słynęła z jego wyrobu Małopolska z takimi ośrodkami jego produkcji jak: Kraków, Kęty, Tarnów, Stary Sącz, Wadowice, Zakliczyn, Jarosław, Rzeszów i ... Żywiec. Badania historyczne i etnograficzne podają, że dzieje żywieckiego piernikarstwa sięgają co najmniej XIX wieku. Jak podają źródła historyczne, do słynnych warsztatów piernikarskich istniejących jeszcze przed pierwszą wojną światową zaliczał się warsztat Karola Białka, gdzie naukę zawodu pobierał Jan Bielewicz, by potem dalsze nauki pobierać w krakowskich firmach Antoniego Rothiego i Feliksa Mikeski. Ciekawy świata i nowych technologii Jan Bielewicz pojechał po naukę do Wiednia, gdzie zetknął się z wyrobem ludowych pierników odpustowych. W Żywcu środowisko piernikarskie tworzyli także Leopold Pruszyński oraz pracownia Katzera i Wróbla przybyłych tu z Austrii. Tak więc Żywiec zaliczał się do prężnych ośrodków piernikarskich w Małopolsce, żywieckie pierniki nie ustępowały zaś najlepszym wyrobom tego typu w Polsce. Jedynym na żywieckim rynku piernikarskim pozostał Jan Bielewicz (1897-1979), który pracownię swoją założył w Żywcu w 1921 r., swoje receptury przekazał synowi Zygmuntowi Bielewiczowi, ten z kolei swoim dzieciom i tak tę piękną tradycję kontynuuje do dzisiaj i rozwija Krzysztof Bielewicz. Recesja piernikarstwa wiąże się z dynamicznym rozwojem cukiernictwa, inne znane pracownie zamierały, nie mając kontynuatorów. Wyrób pierników jest pracochłonny, wymaga wiedzy i umiejętności, surowcem podstawowym jest tu mąka żytnia, dokładnie przesiana, sucha i dozowana. Na skład piernika wchodzą jaja, woda, niewielka ilość sody potasowej i amoniaku do spulchnienia. Aromat tworzą korzeń, tarta skórka pomarańczowa, miód, orzechy i bakalie, ciemny zaś kolor uzyskuje się używając karmelu. Ciasto wyrabia się długo i odpowiednio przygotowane musi dojrzewać przez kilka dni. Stare kroniki podają, że dojrzewało ono nawet kilka tygodni! Dojrzałe ciasto wyrabia się powtórnie i dalej rozwałkowuje. Jak mówią piernikarze, piernik to ciasto żyjące, zagniecione na końcu potrafi samo się ożywić i być z powrotem miękkie. Dawniejsze formy do wypieku pierników były drewniane, to też przyczynek do odrębnych rozważań o artystycznych walorach form snycerskich, które zależnie od regionu i upodobań artysty piernikarza miały różne wzornictwo, kształty i wielkości. Formy drewniane zostały z czasem zastąpione metalowymi. Popularne motywy to: serca, anioły, zajączki, choinki, bańki wielkanocne, laleczki, diabły (ulubiony motyw żywiecki, zdobione makiem), Mikołaje, konie czy motywy różne. Tych motywów jest setki, były one często artystyczną wizją piernikarza. Po wypieczeniu i wystygnięciu piernik pokrywa się masą, której skład stanowi piana z białek. Ta swoista polewa może mieć kolor brązowy, biały czy różowy, stanowi ona osobliwe tło do pokrywania lukrem. Osobną sprawą jest swoista „piernikowa polichromia”, czyli lukrowane zdobnictwo, „malowanie” lukrem. Fascynują kolory, wzory, techniki. Ciekawe jest także oryginalne „piśmiennictwo” na piernikach. Do popularnych napisów należały: „Pamiątka z Żywca”, „Kocham Cię!”, „Dla Krysi...”. Były to słowa życzeń, dedykacje, imiona itp. Także później pojawiły się papierowe, oleodrukowane aplikacje, główki, napisy itp., a także małe fotosy z filmów oraz małe lusterka w sercach. Pierniki żywieckie cenią sobie wielcy tego świata, otrzymał je nasz papież Jan Paweł II, ks. kardynał Fr. Macharski, rodzina Habsburgów. Pierniki żywieckie to nieodłączny element folkloru Żywiecczyzny, sprzedawane na targowiskach, bazarach i jarmarkach z okazji odpustów, świąt, jarmarków, stały się suwenirem, po który sięgają z nostalgią turyści. Pierniki były w czasach PRL-u wyszydzane, uważane za niehigieniczne itd., obroniły się swoją urodą, oryginalnością i smakiem. Obok oscypków, tradycyjnego żywieckiego pieczywa, precli i legendarnego piwa browaru Żywiec, stały się regionalną atrakcją miasta Żywca, docenioną przez turystów z kraju i ze świata. Na temat żywieckich pierników powstały opracowania etnograficzne i naukowe, zaś Muzeum Miejskie w Żywcu przyznało opinię, iż obecni wytwórcy pierników Kazimiera, Krzysztof i Marcin Bielewiczowie z Żywca są jedynymi kontynuatorami żywieckich tradycji piernikarskich. Warto podkreślić, że obecna pracownia Państwa Bielewiczów znajduje się na ul. Piernikarskiej, nazwanej na pamiątkę tego tradycyjnego, tutaj wykonywanego rzemiosła. _Edward Poskier_
